Voor de particulier

Charles Odekerken is binnen de olie-gas branche specialist in het omgaan met de kwik-problematiek. Maar hij wordt ook regelmatig 'gevonden' en benaderd door particulieren die een probleem hebben omdat kwik is gemorst of weggelekt in hun huis. Dit door bijvoorbeeld het stukvallen van een spaarlamp/TL-buis of, nog veel erger, een thermometer of barometer. Vaak hoor je dat deze mensen nergens een klankbord of ondersteuning vinden om het probleem aan te pakken. Onderstaande informatie is met name bedoeld voor de particulier met vragen na een incident met kwik thuis.

Let op: Als bij u kwik is vrijgekomen: voor u verder leest: ramen open zetten en ventileren! Vooral NIET STOFZUIGEN!

Als de ramen open staan kunt u rustig verder lezen en een plan van aanpak maken. Het is goed om dit serieus aan te pakken omdat het probleem dat u heeft behoorlijk serieus is. Hoe ernstig het is, is afhankelijk van de plaats in huis (slaapkamer kinderen of ruimte waar minder vaak mensen komen), de mate waarin kan worden geventileerd en natuurlijk de soort kwik (resten spaarlamp/TL buis of kwikbolletjes).

Eerst over kwik

Kwik is een metaal én vluchtig. De damp van kwik is erg giftig en reukloos. Blootstelling daaraan moet echt worden voorkomen. Als u weet dat er kwik is gemorst en u misschien zelfs kwikdruppeltjes ziet liggen, betekent dat automatisch dat kwik aan het verdampen is. Dat verdampen gaat niet zo snel dat er direct hele hoge concentraties ontstaan. En bij goed ventileren zullen de concentraties dan ook veel minder hoog worden. Daarom was de eerste tip: ramen open zetten.

Kwik hecht zich goed aan andere metalen en zal dan blijven uitdampen. Als u de kwik probeert op te zuigen met de stofzuiger, zal kwik in de stofzuiger achter blijven. Tijdens het zuigen en dus iedere keer als u die stofzuiger in de toekomst aanzet, stoot deze een aanzienlijke hoeveelheid kwikdamp uit. Als u voor u dit bent gaan lezen toch ter plaatse al heeft gezogen, is het aan te bevelen om uw stofzuiger niet meer te gebruiken maar deze bij uw gemeentelijk afvaldepot in te leveren als chemisch afval (aangeven dat er kwik in zit). Daarom was de tweede tip 'niet stofzuigen'.

Spaarlamp of TL-buis gevallen

Als een spaarlamp of TL-buis is gevallen, is het probleem veel minder groot. U kunt voorzichtig scherven en stof bij elkaar vegen en in een afsluitbaar potje doen. Daarna met een vochtige doek de plek 'dweilen'. Ook deze doek in het potje doen. Dat potje kan bij het chemisch afval en worden ingeleverd. Draag daarbij plastic huishoudhandschoenen! Ook die handschoenen erna bij het chemisch afval stoppen. Kwik hecht goed aan de huid, schoenen en kleren. Als u kwik aan uw handen heeft gekregen, moet u langdurig (> 15 minuten) wassen met zeep, warm water en een borstel. (Tja.. en vroeger mocht je tijdens de natuurkundeles op school zelfs even spelen met kwik… Met de kennis van nu..)

Kwikdruppels

Als een thermometer of barometer is gevallen waardoor metallisch kwik (druppels) op de vloer ligt, heeft u een groter probleem: ga zeer secuur te werk! Voorkom dat u er door heen loopt en meeneemt, draag handschoenen, voorkom contact tussen uw kleding en de vloer(bedekking) door bijvoorbeeld een plastic zak op de grond leggen. Gooi kwik niet in de gootsteen! Je verplaatst daarmee het probleem door heel uw huis en verder.

Op de website van het RIVM vindt u meer informatie en tips voor het opruimen. (http://www.rivm.nl/Onderwerpen/K/Kwik/Opruiminstructies).

Besef dat als er kwik op vloerbedekking is gevallen, deze in zijn geheel zal moeten worden verwijderd (voorzichtig oprollen, zorgen dat geen kwik kan uitrollen (plastic zakken aan weerszijde van rol tapen) en afvoeren als chemisch afval (bij de gemeente vermelden dat er kwik in zit).

Als het opruimen secuur is gedaan, is het aanvullend meten van kwikdamp waarschijnlijk niet nodig. Als u twijfelt of als u vermoedt dat het opruimen slechts deels is gelukt, is het zinvol om te controleren of er nog kwikdamp ontstaat (zie 'meten').

Normen

In de industrie worden voor giftige stoffen Grenswaarden gehanteerd. Dat zijn de maximale concentraties waarbij er zonder adembescherming mag worden gewerkt. Voor kwik is die Grenswaarde 0,02 mg Hg/m3 of 20 μg Hg/m3.

Echter deze Grenswaarden zijn bedoeld voor volwassenen in bedrijfsmatige omstandigheden en houden rekening met blootstelling binnen werktijd (8 uur per dag / 40 uur per week). Thuis ligt dat natuurlijk anders. Mensen en waarschijnlijk ook kinderen zijn hier veel langer aanwezig. Daarom zijn die Grenswaarden (de oude term = MAC-waarden) niet bedoeld voor 'huishoudelijk gebruik'. Als maximaal toegestane concentratie voor burgers wordt 0,001 mg Hg/m3 ofwel 1 μg Hg/m3 aangehouden. Dat is een zeer lage concentratie die voor detectieapparatuur lastig is om te meten.

Meten

Omdat kwik vluchtig is, kunnen metingen worden uitgevoerd naar het voorkomen van - en de concentraties - kwikdamp. Met andere apparatuur kan ook ter plaatste worden bepaald of kwik of kwikverbindingen aan oppervlakten zit (vloer, muur, metselwerk). Op deze site vindt u daar informatie over (Röntgen fluorescentie Spectrometer, zie 'Kwik in staal'). Bij grote problemen in huis, kan deze methode zinvol zijn. U moet wel oppassen om niet door te schieten met allerlei onderzoek. Laat u goed adviseren.

Voor het meten van kwikdamp en het interpreteren van de resultaten is kennis nodig. Een bewoner met een probleem vertelde eens "iemand is komen meten.. zei dat er niets aan de hand was en schreef de concentratie op een briefje en ging weer weg.. Ik heb geen idee wat ik van dat getal moet vinden..". De concentratie bleek net iets onder de bedrijfsmatige Grenswaarde en was dus veel te hoog voor in huis!

Ook is het heel belangrijk om te beseffen dat als géén kwikdamp wordt gemeten er niet mag worden geconcludeerd dat de betreffende plek ook vrij is van kwik. Dat maakt het lastig om conclusies te trekken. Als er wel kwikdamp wordt gemeten is het makkelijk.. dan is er zeker ook kwik. Maar omdat kwik zo langzaam verdampt is het mogelijk dat, als bijvoorbeeld een deur of raam even heeft opengestaan, de damp tijdelijk heel laag of weg is. Als daarna alles weer wordt gesloten, hoopt de kwikdamp zich weer op. Ter illustratie: ik heb metingen uitgevoerd vlak boven een plas met metallisch kwik en daarbij helemaal geen kwikdamp gemeten.

Daarom hanteer ik zelf, als mij wordt gevraagd om kwikdampmetingen uit te voeren in een huis, de volgende aanpak. Uiteraard moet eerst alle kwik volgens de richtlijnen zijn opgeruimd, zie de website van RIVM. Ik vraag de bewoners om de dag voor ik kom, alle ramen en deuren goed te sluiten en een eventueel centraal ventilatiesysteem uit te zetten. Vervolgens moet men de verwarming op 30 graden zetten en die nacht ergens anders gaan slapen. We spreken dan de dag erna af voor het huis. Met mijn kwikdampmeter (EMP-2 van Nippon) ga ik met zo weinig mogelijk luchtverplaatsing naar binnen en meet in alle ruimten. Met name loopvlakken op de vloer zal ik bemeten (verspreiding via de schoenen?). In de ruimte waar de lekkage is geweest zet ik mijn kwikdampmeter neer en meet ik geruime tijd in de zogenaamde 'static-mode'. Dit is een instelling waarbij het apparaat zeer nauwkeurig meet en daarom niet mag worden bewogen. Ik verlaat de ruimte en laat het apparaat gedurende 30 minuten continue meten waarbij iedere seconde een resultaat wordt geregistreerd. Na het meten kan ik direct de gemiddelde en maximaal gemeten concentraties aflezen. Nadien bekijk, interpreteer en rapporteer ik alle resultaten.

Als ik in deze zogenaamde 'worst-case situatie' (warmer dan normaal en geen ventilatie) geen verhoogde concentratie kwikdamp meet, meen ik te mogen concluderen dat er onder de normale omstandigheden ook geen verhoogde concentraties zullen voorkomen. Wel adviseer ik de bewoners altijd om aandacht te hebben voor extra ventilatie.

Blootstelling en symptomen

Als dan alles achter de rug is, voelt u zich misschien toch nog af en toe ongerust. Op internet vindt u vast allerlei symptomen die optreden na blootstelling aan kwik(damp). Kort nog enige informatie daarover.

Het is belangrijk om een onderscheid te maken tussen acute blootstelling aan hoge concentraties en chronische blootstelling aan relatief lagere concentraties. Acute blootstelling aan hoge concentraties kan je merken door misselijkheid, metalige smaak in de mond, hoofdpijn. Let op en denk eens verder als mensen in huis zich langdurig 'grieperig' voelen (zonder dat griep heerst). De chronische blootstelling aan lage concentraties is gevaarlijk omdat je dat niet of nauwelijks merkt.

Als bij u in huis kwik is gemorst, is met name die chronische blootstelling een risico. Symptomen van chronische / langdurige blootstelling zijn: tintelende vingers en/of tenen (alsof je lang met een trillend gereedschap hebt gewerkt), pijn of klachten in de gewrichten (lijkt wel op reumatische klachten), rode uitslag op de huid. Op langere termijn: vergeetachtigheid (lijkt op dementie), depressiviteit, nierfalen. Als u deze symptomen opmerkt, meldt dit aan uw huisarts en geef daarbij aan dat er sprake is geweest van kwik in huis. Hij kan een bloed- en urinetest laten uitvoeren.

Tot slot

Kortom.. misschien beter om de kwik-houdende koortsthermometer of barometer preventief het huis uit te doen? En LED-verlichting nemen?

Als u vragen heeft of eens van gedachte wilt wisselen, kunt u natuurlijk contact met mij opnemen.